Reading time: 9 min
Các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã khiến hơn 3.200 chuyến bay bị đình chỉ trong 48 giờ, không phận tám quốc gia có chủ quyền bị đóng cửa, và ba trung tâm trung chuyển hàng không lớn nhất hành tinh – Dubai, Doha, Abu Dhabi – hoàn toàn tê liệt. Đối với ngành hàng không toàn cầu, vốn đã bị đẩy ra khỏi không phận Nga từ năm 2022, giờ đây không còn tuyến đường nào để chuyển hướng.
Cả một khu vực rơi vào im lặng
Chiến dịch Epic Fury khởi động vào khoảng 9 giờ 45 sáng theo giờ Tehran, thứ Bảy ngày 28 tháng 2. Chỉ trong vài giờ, Iran, Israel, Iraq, Jordan, Qatar, Bahrain, Kuwait và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất lần lượt tuyên bố đóng cửa không phận toàn phần hoặc một phần, theo Al Jazeera. Syria đóng hành lang phía nam dọc biên giới Israel. Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh Châu Âu (EASA) ngay lập tức ban hành Bản tin Thông tin Vùng Xung đột bao trùm toàn bộ Trung Đông và Vịnh Ba Tư, có hiệu lực ít nhất đến cuối tháng 3, cảnh báo “nguy cơ cao đối với hàng không dân dụng” ở mọi độ cao và mọi tầng bay. Đây không phải khuyến nghị mang tính tham khảo – mà là lệnh cấm vận hành thực tế, đồng nghĩa với việc các hãng hàng không châu Âu không được phép bay qua khu vực cho đến khi EASA thu hồi bản tin.
Những con số ập đến nhanh chóng. Theo hãng phân tích hàng không Cirium, 966 trong tổng số 4.218 chuyến bay dự kiến hạ cánh tại Trung Đông vào thứ Bảy đã bị hủy hoàn toàn – tương đương khoảng 23%. Đến Chủ nhật, Cirium ghi nhận thêm 716 chuyến bị hủy trên tổng 4.329 chuyến dự kiến, tính trước khi trời sáng. FlightAware – nền tảng theo dõi hoạt động hàng không toàn cầu – cho biết riêng tối thứ Bảy đã có hơn 18.000 chuyến bay bị trễ và 2.350 chuyến bị hủy trên toàn thế giới. Và những con số này chắc chắn sẽ còn tăng. Tính đến sáng Chủ nhật, Emirates – hãng hàng không quốc tế lớn nhất thế giới – đã đình chỉ hoạt động vô thời hạn, theo Bloomberg. Etihad kéo dài lệnh hủy chuyến đến 2 giờ sáng thứ Hai giờ địa phương. Qatar Airways cho biết sẽ đánh giá lại tình hình lúc 9 giờ sáng thứ Hai. Theo dữ liệu của Cirium chia sẻ với Associated Press, ba hãng này bình thường vận chuyển khoảng 90.000 hành khách mỗi ngày qua các trung tâm trung chuyển tại Vịnh.
Cú bóp nghẹt kép mà không ai lường trước
Có một điều quan trọng thường bị chìm trong các tiêu đề nóng: Hành lang Trung Đông vốn không bao giờ được thiết kế để trở nên thiết yếu đến vậy. Nó trở thành tuyến mặc định nối châu Âu với châu Á sau khi Nga đóng không phận với hầu hết các hãng hàng không phương Tây từ sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022. Những chuyến bay từng bay qua tuyến Bắc Cực trên bầu trời Siberia bị đẩy xuống phía nam, xuyên qua không phận Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq và Iran, rồi tiếp tục qua các trung tâm trung chuyển Vịnh. Phương án thay thế đó vừa sụp đổ hoàn toàn.
Linus Bauer, người đứng đầu hãng tư vấn hàng không BAA & Partners có trụ sở tại UAE, nói với The National rằng “nếu tình trạng né tránh không phận kéo dài, các hãng hàng không sẽ đối mặt với chi phí vận hành cao hơn về mặt cấu trúc, hiệu suất sử dụng máy bay suy giảm và biên lợi nhuận bị thu hẹp – đặc biệt trên các tuyến đường dài phụ thuộc vào hành lang trung chuyển Trung Đông.” Thực tế còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì ông mô tả. Chỉ riêng việc bay vòng tránh không phận Iran đã ngốn thêm khoảng $6.000 chi phí vận hành cho mỗi giờ bay, theo Aerospace Global News cuối tháng 2. Giờ đây không còn không phận Iran, không phận Iraq, không phận Vịnh, và cả không phận Nga. Phần còn lại là một dải hẹp qua lãnh thổ Ai Cập và Saudi Arabia – vốn cũng đang quá tải – trong khi không phận Saudi Arabia còn chịu thêm các hạn chế riêng trong thời kỳ hoạt động quân sự trên Bán đảo Ả Rập.
Wizz Air đình chỉ toàn bộ chuyến bay đến Israel, Dubai, Abu Dhabi và Amman cho đến ngày 7 tháng 3. Turkish Airlines hủy các tuyến đến hơn một chục điểm đến Trung Đông. Lufthansa, British Airways, Air France, Air India, Cathay Pacific và Japan Airlines đều rút dịch vụ. Air India đi xa hơn khi hủy cả các chuyến bay Chủ nhật giữa Ấn Độ, châu Âu và Mỹ, theo CNBC, bởi ngay cả những tuyến đó bình thường cũng phải bay qua khu vực Vịnh. Chi tiết này cho thấy mức độ lan rộng thực sự của sự gián đoạn: một hành khách đặt vé từ Mumbai đến London bị kẹt lại – không phải vì xung đột ở Ấn Độ hay Anh, mà vì không còn hành lang an toàn nào ở giữa.
Dubai hứng đòn trực diện
Các đòn trả đũa của Iran không chừa ra những trung tâm trung chuyển Vịnh vốn là trái tim kết nối hàng không toàn cầu. Sân bay Quốc tế Dubai – nơi đạt kỷ lục lượng hành khách năm 2025 và đang tiến gần mốc 100 triệu lượt – ghi nhận bốn người bị thương do tên lửa đạn đạo Iran. Sân bay Quốc tế Zayed tại Abu Dhabi xác nhận một trường hợp tử vong. Cả hai vụ việc được Euronews đưa tin dẫn nguồn từ quan chức sân bay. Chính phủ UAE lên án điều mà họ gọi là “cuộc tấn công trắng trợn bằng tên lửa đạn đạo Iran.” Đây không còn là những cảnh báo an ninh trên giấy nữa. Cơ sở hạ tầng vật lý tại sân bay quốc tế nhộn nhịp nhất thế giới đã bị trúng đạn trong bối cảnh chiến sự đang diễn ra.
Thị trường phản ánh ngay lập tức
Cổ phiếu hàng không đã lao dốc trước khi quả bom đầu tiên rơi xuống. Hôm thứ Sáu, khi các cuộc không kích được dự báo rộng rãi, cổ phiếu các hãng hàng không châu Âu sụt mạnh: IAG giảm 7,4%, Air France-KLM mất 6,4%, Wizz Air lao dốc 8,7% và Lufthansa giảm 3,6%, theo dữ liệu tổng hợp của Reuters và Investing.com. Bên kia Đại Tây Dương, United Airlines mất 8,4%, Delta giảm 6,6% và American Airlines hạ 6,2%, theo Barron’s. Quỹ US Global Jets ETF theo dõi ngành giảm 4%. Nhà phân tích Daniel McKenzie của Seaport Research Partners cảnh báo rằng leo thang căng thẳng có thể “bào mòn” kỳ vọng lợi nhuận năm 2026 – và đó là trước khi ai biết rằng sân bay Dubai sẽ bị tấn công vật lý.
Rồi đến giá nhiên liệu. Dầu Brent đóng cửa thứ Sáu ở mức $72,48/thùng, tăng 2,45%, mức cao nhất kể từ tháng 7, theo Reuters. Javier Blas của Bloomberg ước tính phiên mở cửa thứ Hai có thể chứng kiến mức nhảy vọt 10 đến 15%, có khả năng đẩy Brent vượt $80. Nếu Eo biển Hormuz – nơi khoảng 13 triệu thùng dầu thô đi qua mỗi ngày, chiếm khoảng 20% nguồn cung vận chuyển bằng đường biển toàn cầu theo dữ liệu Kpler – chịu gián đoạn kéo dài, các nhà phân tích tại RBC và Barclays đã đưa ra kịch bản giá dầu vượt $100, theo CNBC. OPEC+ đã họp hôm Chủ nhật và nhất trí bổ sung 206.000 thùng/ngày cho tháng 4, theo Fortune, nhưng như Jorge Leon của Rystad Energy nhận định, “động thái này khó lòng trấn an thị trường – đó là tín hiệu, không phải giải pháp.” Cú tăng vọt của giá dầu và vàng do các cuộc không kích gây ra tạo hiệu ứng domino tức thì lên chiến lược phòng ngừa rủi ro nhiên liệu của các hãng hàng không – vốn chưa kịp điều chỉnh cho một cuộc xung đột toàn diện tại Vịnh.
Bảo hiểm rủi ro chiến tranh là thêm một lớp chi phí sẽ phình to nhanh chóng. Dylan Mortimer, trưởng bộ phận bảo hiểm chiến tranh thân tàu tại Anh thuộc hãng môi giới Marsh, nói với CNBC rằng “phí bảo hiểm thân tàu hàng hải trong khu vực Vịnh có thể tăng từ 25 đến 50% trong ngắn hạn.” Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho hàng không cũng vận hành theo cùng logic. Sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022, bảo hiểm rủi ro chiến tranh thân máy bay cho các chuyến bay gần không phận Ukraine đã tăng gấp nhiều lần. Kịch bản tương tự hoàn toàn có thể lặp lại với bất kỳ tuyến bay nào đi qua khu vực Vịnh.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo
Eric Schouten, người đứng đầu hãng tư vấn an ninh hàng không Dyami, đưa ra đánh giá thẳng thắn nhất cho Al Jazeera: “Hành khách và các hãng hàng không nên chuẩn bị tinh thần rằng không phận khu vực sẽ đóng cửa trong một thời gian dài.” Trump xác nhận trên Truth Social rằng các cuộc không kích sẽ tiếp tục “xuyên suốt tuần hoặc cho đến khi nào cần thiết.” Iran đã trả đũa nhằm vào các căn cứ Mỹ tại Bahrain, Kuwait, Qatar và UAE. Chừng nào tên lửa còn bay theo cả hai chiều, bản tin của EASA vẫn có hiệu lực, các sân bay Vịnh vẫn đóng cửa, và cỗ máy trung chuyển 90.000 hành khách mỗi ngày vẫn tê liệt.
Với hành khách châu Âu muốn bay sang châu Á, bài toán cực kỳ nan giải. Không phận Nga bị cấm từ năm 2022, rủi ro địa chính trị mà các thị trường dự đoán đã định giá từ nhiều tuần trước giờ đã hiện thực hóa theo cách tàn khốc nhất có thể về mặt vận hành. Không có tuyến đường vòng nhanh. Không có hành lang dự phòng. Ngành hàng không đang bay trong mù – trên một bản đồ gần như không còn bầu trời mở.
