Reading time: 11 min
EUR/USD vừa xuyên thủng mốc 1.16, rơi xuống vùng thấp nhất kể từ tháng 11. Đồng yên quay lại ngưỡng can thiệp. Ngân hàng Quốc gia Thụy Sĩ (SNB) lại nhắc đến lãi suất âm. Và tất cả đều bắt nguồn từ một thứ duy nhất: eo biển mà không tàu nào có thể đi qua.
Chỉ hai phiên giao dịch. Đó là tất cả những gì cuộc xung đột Iran cần để xáo trộn toàn bộ bản đồ tiền tệ G10. Đồng dollar — vốn đã mất giá suốt phần lớn năm 2025 và đầu năm 2026, giảm khoảng 9% theo tỷ giá hiệu lực thương mại so với đỉnh tháng 1/2025 — đã bật tăng dữ dội. Chỉ số DXY vượt 98.5 vào thứ Hai, phá 99 vào thứ Ba và chạm 99.39, mức cao nhất trong hơn một tháng. Nguyên nhân không hề phức tạp: Eo biển Hormuz đã đóng cửa. Các hãng bảo hiểm lớn rút bảo hiểm cho tàu chở dầu. Dầu Brent chạm $79.40/thùng vào thứ Ba — mức cao nhất kể từ tháng 12. Và mọi đồng tiền thuộc về quốc gia nhập khẩu dầu đều trở nên kém hấp dẫn hơn về mặt cấu trúc.
Điều bất thường ở đây không phải hướng đi của thị trường mà là tốc độ mà nhà đầu tư từ bỏ vị thế phổ biến nhất trong sáu tháng qua.
Vị thế mua EUR vừa sụp đổ
EUR/USD chạm 1.1528 trong phiên thứ Ba — xuyên thủng đường trung bình động 200 ngày tại 1.1580 và ghi nhận mức thấp nhất kể từ đầu tháng 12. Tính ra, cặp tiền này đã rơi khoảng ba cent từ vùng 1.18 nơi nó giao dịch chỉ hai tuần trước, khi các cuộc không kích chung Mỹ-Israel vào Iran viết lại toàn bộ phương trình địa chính trị. Cặp tiền ổn định quanh 1.1593 khi phiên châu Âu mở cửa thứ Tư, nhưng không ai dám gọi đáy.
Vấn đề của đồng euro mang tính cơ học và tàn khốc. Khu vực đồng euro là nhà nhập khẩu ròng năng lượng. Mỗi $10 tăng giá dầu sẽ cắt đi khoảng 0.3% GDP khu vực và đẩy lạm phát chung lên thêm khoảng nửa điểm phần trăm, theo ước tính của ING Research. Đó là một cú sốc lạm phát đình trệ mà ECB không thể triệt tiêu mà không làm mọi thứ tệ hơn. Cắt lãi suất thì lạm phát bùng phát. Giữ nguyên thì bóp nghẹt một nền kinh tế chưa bao giờ hồi phục hoàn toàn sau cú sốc năng lượng 2022 — lần cuối cùng an ninh năng lượng châu Âu bị thử thách nghiêm trọng đến vậy.
Vị thế giao dịch khiến tình hình thêm tồi tệ. Dữ liệu CFTC cho thấy các quỹ quản lý tài sản và giới đầu cơ lớn đang nắm giữ vị thế mua EUR gần mức kỷ lục trước khi xung đột nổ ra. Vị thế đông đúc đó giờ đang được tháo gỡ, và quá trình thoát hàng chẳng hề trật tự. Đội ngũ chiến lược FX của ING viết hôm thứ Hai rằng EUR/USD có thể “dễ dàng bị đẩy về vùng 1.1575/1650, với rủi ro mở rộng tới 1.1575/1600” nếu không có dấu hiệu hạ nhiệt sớm. Goldman Sachs vẫn giữ mục tiêu cuối năm $1.25, nhưng Meera Chandan của JPMorgan nhìn nhận cặp tiền sẽ đi ngang ngắn hạn trong biên độ $1.16 đến $1.18, với mức sàn cứng tại $1.15.
Nếu DXY vượt 100 — hiện chỉ cách 60 điểm cơ bản — con đường hướng tới 102-103 sẽ mở ra. Khi đó EUR/USD sẽ rơi dưới 1.15, và những cuộc thảo luận về ngang giá mà European Business Magazine đã khởi xướng từ thứ Ba sẽ trở nên nghiêm túc hơn bao giờ hết.
Đồng yên quay lại vùng nguy hiểm
USD/JPY tăng vọt về phía 158 vào thứ Ba, chạm 157.67 và thử thách ngưỡng trần hàng thập kỷ mà cả Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) lẫn Bộ Tài chính Nhật đã liên tục cảnh báo thị trường không được tiến gần. Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama đã phát đi cảnh báo can thiệp hai ngày liên tiếp khi cặp tiền leo về vùng này hồi tháng 1, tạm thời kéo nó xuống dưới 156. Lần này, đồng yên còn gánh thêm một vấn đề khác: Nhật Bản nhập khẩu gần như toàn bộ dầu mỏ.
Steve Englander của Standard Chartered nhận định ngắn gọn hôm thứ Hai: “Vấn đề cốt lõi nằm ở mức độ phụ thuộc vào dầu mỏ.” Đồng yên — vốn thường đóng vai trò tài sản trú ẩn trong thời kỳ căng thẳng địa chính trị — lại đang bị bán tháo, bởi cú sốc năng lượng khiến vị thế cán cân đối ngoại của Nhật xấu đi chứ không cải thiện. Nếu USD/JPY vượt 160 — ngưỡng mà BoJ đã chi khoảng $100 tỷ can thiệp trực tiếp trong mùa hè 2024 — một chương mới trong cuộc chiến quản lý tỷ giá của BoJ sẽ bắt đầu, và nó sẽ không dễ chịu chút nào. Cả JPMorgan và BNP Paribas đều dự báo cặp tiền sẽ chạm 160 hoặc cao hơn vào cuối năm.
BoJ — đã nâng lãi suất lên 0.75% nhưng không phát tín hiệu khẩn cấp về việc tiếp tục tăng — đang đối mặt với thế lưỡng nan lạm phát đình trệ tương tự ECB. Tăng lãi suất để bảo vệ đồng yên thì có nguy cơ bóp nghẹt nhu cầu nội địa. Giữ nguyên thì lạm phát nhập khẩu sẽ ăn mòn sức mua của hộ gia đình. Thống đốc Ueda, theo phát biểu hồi tháng 12, muốn chờ đợi và quan sát. Nhưng thị trường thì không có tâm trạng chờ đợi.
Thụy Sĩ lại bàn về lãi suất âm
Nếu cần một tín hiệu cho thấy thị trường ngoại hối đã chuyển sang chế độ khủng hoảng, thì đây: đồng franc Thụy Sĩ tăng vọt lên mức mạnh nhất so với euro trong nhiều năm, với EUR/CHF giảm xuống 0.9113 vào thứ Hai. SNB phản hồi bằng cách tuyên bố “sẵn sàng hơn” trong việc can thiệp thị trường tiền tệ. Thị trường swap lãi suất qua đêm CHF hiện đang định giá lãi suất kỳ hạn một tháng ở mức âm 12 điểm cơ bản trong một năm tới. ING dự báo con số này có thể mở rộng tới âm 25 điểm cơ bản nếu áp lực mua franc tiếp tục gia tăng.
Lãi suất âm tại Thụy Sĩ. Vào tháng 3 năm 2026. Lần cuối SNB làm điều này là trong cuộc khủng hoảng đồng euro và giai đoạn đầu đại dịch. Việc giới giao dịch thậm chí thảo luận về kịch bản này cho thấy thị trường đang định giá sự gián đoạn tại Hormuz như một sự kiện kéo dài, chứ không phải cú sốc cuối tuần rồi tan biến trước thứ Năm.
Ba trụ cột nâng đỡ đồng dollar
ING chỉ ra ba kênh đang thúc đẩy sức mạnh đồng dollar, và không kênh nào sắp biến mất. Thứ nhất là sự tự chủ năng lượng của Mỹ. Nước Mỹ sản xuất nhiều dầu hơn bất kỳ quốc gia nào trên thế giới. Một cú gián đoạn nguồn cung tại Vịnh Ba Tư tác động đến Mỹ ít hơn nhiều so với châu Âu hay Nhật Bản. Sự bất đối xứng này là lực chi phối mạnh nhất trên thị trường ngoại hối lúc này.
Thứ hai là việc thị trường tái định giá lộ trình lãi suất Fed. Trước các cuộc không kích, thị trường đã định giá đầy đủ một lần cắt lãi suất vào tháng 7 và ba lần giảm 25 điểm cơ bản cho đến hết năm. Giờ đây, lần cắt đầu tiên đã lùi về tháng 9, và tổng cộng chỉ còn hai lần giảm. Goldman Sachs dự báo CPI chung của Mỹ có thể chạm 2.7% vào tháng 5 trong kịch bản cơ sở, hoặc 3% nếu cú sốc dầu kéo dài — mức sẽ khiến bất kỳ đợt nới lỏng ngắn hạn nào trở nên bất khả thi cả về mặt chính trị lẫn kinh tế đối với Fed. Chỉ số PCE lõi tháng 12 đã ở mức 3%, và ước tính sơ bộ của Goldman cho tháng 1 cho thấy con số có thể còn nhích lên.
Thứ ba đơn giản là vị thế giao dịch. Thị trường đã bán khống dollar ồ ạt và mua mọi thứ khác — tiền tệ thị trường mới nổi, đồng euro, cổ phiếu châu Âu, hàng hóa. Marc Chandler tại Bannockburn Global Forex tóm gọn tâm lý chung: “Kết cục cuối cùng chưa ai đoán được.” Và khi kết cục còn mờ mịt, bạn nắm giữ đồng tiền dự trữ.
Bảng Anh và dollar Úc: thiệt hại lan tỏa
GBP/USD rơi xuống 1.3300 vào thứ Ba — mức thấp nhất trong ba tháng — nối dài đà giảm bắt đầu từ sự suy yếu của thị trường lao động Anh. Vương quốc Anh, giống khu vực đồng euro, nhập khẩu phần lớn năng lượng. Giá dầu và khí đốt tăng trực tiếp đẩy chi phí sinh hoạt hộ gia đình lên cao và ảnh hưởng đến các tính toán lãi suất của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE). Thị trường đang chuyển sang kỳ vọng BoE sẽ giữ lãi suất “cao hơn lâu hơn” — về lý thuyết sẽ hỗ trợ đồng bảng, nhưng trên thực tế chỉ làm gia tăng rủi ro lạm phát đình trệ. Đồng bảng vốn đã mong manh từ trước.
Dollar Úc là đồng tiền chủ chốt yếu nhất trong phiên châu Á thứ Tư, bất chấp dữ liệu GDP vượt kỳ vọng — tăng 0.8% theo quý so với dự báo 0.6%. Thị trường không quan tâm. Khi chiến tranh đang tái định giá chi phí năng lượng toàn cầu, tâm lý ngại rủi ro lấn át mọi dữ liệu vĩ mô. AUD/JPY — thước đo kinh điển của khẩu vị rủi ro trên thị trường ngoại hối — đang rơi tự do.
Vàng sụp đổ. Đó mới là điều kỳ lạ nhất.
Đây là phần đáng lo ngại nhất nếu bạn vận hành bất kỳ mô hình phân tích đa tài sản nào. Vàng, vốn vừa chạm $5,400 tuần trước, đã bị thanh lý mạnh vào thứ Ba — rơi xuống dưới $5,000 trước khi gượng lại trên $5,100. Trong một cuộc khủng hoảng địa chính trị kiểu giáo khoa, vàng phải tăng. Nhưng không. Lực hút của đồng dollar — được khuếch đại bởi lợi suất Trái phiếu Kho bạc tăng vọt và sự tái định giá kỳ vọng nới lỏng của Fed — đủ mạnh để vượt qua một trong những giao dịch bản năng nhất trong tài chính.
Lợi suất Trái phiếu Kho bạc là cơ chế truyền dẫn. Lợi suất kỳ hạn 10 năm tăng lên 4.11% khi nỗi lo lạm phát do năng lượng va chạm với thực tế rằng Fed không thể cắt lãi suất giữa một cú sốc dầu. Lợi suất cao hơn đồng nghĩa chi phí cơ hội nắm giữ vàng tăng lên, và khi đồng dollar cùng lúc rally, áp lực bán trở nên khốc liệt. Đây chính xác là động lực đã đè bẹp vàng trong những tháng đầu cuộc khủng hoảng năng lượng Nga-Ukraine 2022, trước khi vàng hồi phục. Liệu kịch bản này có lặp lại hay không phụ thuộc hoàn toàn vào một biến số duy nhất: eo biển Hormuz đóng cửa bao lâu.
Nghịch lý mà không ai dám nói thẳng
Nước Mỹ phát động các cuộc không kích tạo ra khủng hoảng này. Đồng tiền của họ là kẻ hưởng lợi lớn nhất. Những quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất trên thị trường ngoại hối — khu vực đồng euro, Nhật Bản, Anh, Australia — đều là đồng minh của Mỹ. Còn những quốc gia thặng dư năng lượng có thể được hưởng lợi về tỷ giá — Saudi Arabia, UAE, Kuwait — lại chính là nơi Iran đang nhắm mục tiêu trả đũa bằng các cuộc tấn công vào căn cứ Mỹ tại Vùng Vịnh.
Trump đề nghị cung cấp bảo hiểm tàu chở dầu và đội hộ tống hải quân qua eo biển vào thứ Ba, và S&P 500 hồi phục khoảng 1.5% từ đáy phiên nhờ tin này. Tuy nhiên, sự ổn định đó không lan sang thị trường châu Á hay châu Âu. KOSPI giảm 12% vào thứ Tư. Chỉ số chuẩn của Dubai rơi gần 5%. Cuộc chiến này, xét trên phương diện tiền tệ, là một sự kiện có lợi cho đồng dollar — và có thể duy trì như vậy trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Kịch bản cấu trúc của Goldman về một đồng dollar yếu hơn vào cuối năm đòi hỏi xung đột phải kết thúc nhanh chóng và dầu phải giảm dưới $70. Cả hai đều không chắc chắn.
Kịch bản 2022 đang lặp lại: cú sốc năng lượng, lạm phát bùng phát, ECB tê liệt, đồng euro suy yếu. Câu hỏi duy nhất là chương này kết thúc nhanh hơn — hay tồi tệ hơn.
